DEPONIA E QYTETIT NË KOÇAN PO DIGJET VAZHDIMISHT

AJRI PLOT ME KOMPONIME SHUMË TOKSIKE, AUTORITETET KËRKOJNË ZGJIDHJE

Statistikat e Qendrës së Shëndetit Publik të Koçanit tregojnë se në vitin 2020 ka pasur 8281 pacientë të infektuar nga mosha 20 deri në 70 vjeç, prej tyre 3540 meshkuj dhe 4656 femra, në vitin 2023 ky numër ka qenë 12434, prej tyre 4842 meshkuj dhe 759 femra. Nga fillimi i vitit 2024 deri më 30 qershor janë regjistruar 6357 pacientë me sëmundje të kanaleve të frymëmarrjes. Numri rritet edhe te fëmijët nga 0 deri në 6 vjeç, kështu që nëse në vitin 2020 kishte 2948 fëmijë të sëmurë me sëmundje të frymëmarrjes, në vitin 2023 kishte 6211 fëmijë të sëmurë.

Nëse shkoni në qendrën sportive dhe rekreative të Ponikvës, duhet të kaloni pranë deponisë së qytetit në Koçan, e cila ndodhet në afërsi të fshatit Beli. Prej aty përhapet vazhdimisht tymi i zi, i cili ndot ajrin. Tymi vjen nga djegia e mbetjeve, të cilat mund të digjen për muaj të tërë në këtë vendgrumbullim. Tymi i zi që përhapet në ajër ndihet në vendbanimin më të afërt, fshatin Beli, por era dhe tymi vërehet edhe në zonën qendrore të qytetit të Koçanit. E gjithë kjo është një problem edhe për fshatrat e Koçanit dhe veçanërisht për banorët e fshatit Beli, i cili ndodhet në afërsi të deponisë. Në këtë vend digjen lloje të ndryshme mbetjesh, duke përfshirë plastikën, e cila çliron dioksina dhe furane, komponime shumë toksike që janë të dëmshme për shëndetin e njeriut dhe mjedisin.

Dimçe Cebov është banor i fshatit Beli të Koçanit dhe jeton atje me familjen e tij. Deponia digjet vazhdimisht, thotë ai, dhe thekson se duhet t’i jepet fund kësaj ndotjeje të ajrit.

– Deponia digjet dhe nxjerr tym çdo ditë. Tani në Beli thjesht nuk merret frymë. Sapo fillon të dale tym dritaret mbyllen, grilat ulen, vërtet nuk ka jetë jashtë. Është koha për të zgjidhur problemin, shpjegon Cebov.

QYTETARËT KËRKOJNË QË DEPONIJA TË SHNDËRROHET NE EKO PARK

Deponia e qytetit në Koçan është duke u djegur për një kohë të gjatë, më shumë se një vit e gjysmë. Herën e fundit që u dogj, tymi që shpërtheu në ajër u ndje në qytet dhe zgjati më shumë se katër muaj, ndërsa në vitin 2023, deponia digjej vazhdimisht për më shumë se gjysmë viti. Për këtë arsye qytetarët e quajtën vendin nga ku përhapej era e pakëndshme dhe tymi i zi “Deponia vdekjes”.

Banorët e fshatrave të Koçanit, por edhe të qytetit të Koçanit, vazhdimisht janë në kërkim të zgjidhjes së këtij problemi. Vetëm këtë vit banorët e fshatit Beli kanë protestuar disa herë. Në fillim të vitit, nga 17 deri më 20 janar, ata protestuan në vazhdimësi duke mbyllur rrugën që çon në qendrën rekreative Ponikva. Në këtë protestë banorët kërkuan njëzëri zhvendosjen e deponisë. Protest ka pasur edhe me muaj, dhe e fundit është organizuar në muajin qershor në qendër të Koçanit ku është kërkuar zhvendosja urgjente e kësaj deponie.

Si opsion i dytë për të arritur zgjidhje, qytetarët e Koçanit përveç protestave kanë nisur edhe një peticion, më saktë po mbledhin nënshkrime me qëllim të dislokimit të “Deponisë së vdekjes”. Organizatori i protestës, Mario Paunov, ka kërkuar reagim më të shpejtë nga institucionet kompetente, para së gjithash nga NPK “Vodovod” Koçani.

– Banorët e fshatit Beli kërkojnë që deponia e qytetit, e cila sot luan rolin e një deponie rajonale, të mbyllet dhe të konservohet dhe në vend të saj të ndërtohet një eko park. Ne do të mbledhim nënshkrime për zhvendosjen e deponisë. Gjithashtu kërkojmë që NPK “Vodovod” Koçani të fillojë trajtimin me alga për të vënë nën kontroll ndotjen”- thotë Paunov.

PO RRITET NUMRI I PACIENTVE NGA SËMUNDJET E FRYMËMARRJES DHE KANCERI

Mbeturinat nga komunat përreth si Vinica, Komuna Çeshinovë-Obleshevë dhe Zrnovci depozitohen në deponinë e Koçanit. Nga zjarri, tymi i dendur, era e padurueshme dhe ajri i ndotur, po rritet numri i të sëmurëve nga kanceri, por edhe i atyre që vuajnë nga sëmundjet e frymëmarrjes, thonë nga shoqatat e qytetarëve në Koçan. Përkrahje për dislokimin e kësaj deponie, që është kërkesë e qytetarëve gjatë protestave, vazhdimisht po jep edhe organizata joqeveritare mjedisore “Green Org” nga Koçani.

– Në Koçan, të dhënat statistikore tregojnë se vetëm për muajt prill dhe maj kemi 328 pacientë me kancer të sapodiagnostikuar. Ky numër është një tregues se realisht duhet të merren masa adekuate për të zgjidhur problemin, për të ndaluar djegien e deponisë dhe për të ndaluar ndotjen e ajrit. Sepse në fshatin Beli, si vendbanimi më i prekur, ka fëmijë të vegjël që thithin çdo ditë këtë ajër – thotë Ana Simeonova, përfaqësuese nga organizata joqeveritare “Green Org”.

Edhe statistikat e Qendrës së Shëndetit Publik të Koçanit tregojnë se numri i personave që vuajnë nga sëmundjet e frymëmarrjes është në rritje. Nëse në vitin 2020 kishte 8.281 pacientë të infektuar të moshës 20 deri në 70 vjeç, nga të cilët 3.540 ishin meshkuj dhe 4.656 femra, në vitin 2023 ky numër ishte 12.434, nga të cilët 4.842 ishin meshkuj dhe 7.592 femra. Nga fillimi i vitit 2024 deri më 30 qershor janë regjistruar 6357 pacientë me sëmundje të rrugëve të frymëmarrjes. Numri rritet edhe te fëmijët nga 0 deri në 6 vjeç, kështu që nëse në vitin 2020 kishte 2948 fëmijë të sëmurë me sëmundje të frymëmarrjes, në vitin 2023 kishte 6211 fëmijë të sëmurë.

“Të gjitha këto të dhëna janë nga raportet e dorëzuara nga të gjitha klinikat në Koçan dhe vërehet se ka rritje të numrit të pacientëve të ekzaminuar me sëmundje respiratore. Në vitin 2023 ka 18 raportime për neoplazi malinje të organeve të frymëmarrjes, prej të cilave 8 janë në periudhën prej 1.7.2023 deri më 12.7.2024”- thotë mjekja specialiste Marija Postollovska Grizhov.

Autoritetet nga NPK “Vodovod” Koçani janë të vetëdijshëm për problemin që i shqetëson banorët e Koçanit prej disa vitesh, të cilët thonë se shumica e zjarreve janë ndezur nga qytetarët që jetojnë pa autorizim në këtë zonë. Drejtori i mëparshëm i NPK “Vodovod” Koçani, Pero Georgijev, thotë se deponia duhet të sigurohet për të mos lejuar që dikush të hyjë dhe të ndezë zjarr, duke rrezikuar kështu jetën e qytetarëve që në atë kohë thithin ajër të ndotur. Si problem shtesë ai tregon se përveç 60 mijë m3 mbetje fillestare që u depozituan në këtë deponi, tashmë numri është rritur edhe për 30 mijë m3 të tjera, kështu që depozitohen gjithsej 90 mijë m3 mbetje.

Në muajin qershor të këtij viti, kur deponia digjej çdo ditë, NPK “Vodovod” Koçani ka publikuar njoftimin se pas orës 16:00 deponia do të mbyllet dhe se hyrja në të është e ndaluar. Gjithashtu, u bënë apel qytetarëve që mbeturinat t’i hedhin në deponi, e jo para hyrjes apo rrugës, sepse për veprime të tilla parashikohen sanksione.

U MORRËN MASA SHTESË DERISA DEPONIA DIGJEJ

Për lokalizimin e zjarrit, nga i cili tymi i zi po përhapej në të gjithë Koçanin dhe në vetë qytetin, janë dërguar kamionë me rërë që të derdhen mbi zjarrin, i cili e ka zvogëluar atë dhe në këtë mënyrë ka reduktuar ndotjen e ajrit.

Në momentin kur deponia ishte digjej, më 14 qershor të këtij viti është mbajtur seanca e Këshillit të Komunës së Koçanit dhe në koordinim me kryetarin Lupço Papazov është marrë vendim që nga buxheti komunal të ndahen mjete në vlerë prej një milion denarë për të siguruar alga deti të cilat janë treguar më efektive në ndalimin e tymit. Megjithatë, duhet të vendoset një tarifë për depozitimin e mbeturinave të sjella nga Vinica, Zërnovci dhe Çeshinova-Oblesheva.

– Një nga dobësitë që dalin nga detyrimet që kemi marrë me projektin është se nuk është përcaktuar asnjë tarifë për depozitimin e mbetjeve nga bashkitë e tjera. Kjo është një nga çështjet që duhet trajtuar, për financimin e mëtejshëm dhe adresimin e çështjes. Ndërtimi i deponisë rajonale si projekt me mbështetje evropiane është 12 vite me vonesë dhe do të jetë aktual edhe për qeverinë e re, tha kryetari Papazov.

Dimçe Cebov, fqinjët e tij nga fshati Beli, si dhe banorë nga fshatrat e tjera të Koçanit dhe nga qyteti, ende presin zhvendosjen e deponisë së qytetit në Koçan. Dy muaj pas protestës së fundit, ata ende po thithin ajër të ndotur, duke mbyllur dritaret dhe duke ulur grilat, duke pritur që tymi që përhapet nëpër vendbanimin e tyre të ndalet dhe siç thonë ata, të pinë të paktën një kafe në shenjë të ” shëndetit”.

Autorë të tekstit: Laura Stojanova, Trajan Ristevski, Stefani Maneva

Autorja e fotove: Laura Stojanova

Kjo storje tematike është përgatitur nga Shoqata e Gazetarëve të Maqedonisë, dhe në kuadër të projektit “Trajtimi i ndotjes së ajrit” i implementuar nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP) në partneritet me Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor dhe komunat e Kavadarit, Kumanovës, Gostivarit, Strugës dhe Strumicës. Ky projekt është pjesë e Kornizës së Programit të UNDP-së, financuar nga Suedia. Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorëve dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e UNDP-së, Suedisë si donatore dhe partnerëve të tjerë në projekt.