Deponia e Gllogjit por e ndotë ajrin e Malit Sharr

Ish-stadiumi i futbollit në fshatin Gllogjë është kthyer në një deponitë egër ku hidhen mbeturina komunale në mënyrë të pakontrolluar, dhe në disa raste ka marrë flakë. Autoritetet vendore nuk kanë kapacitete për t’u marrë me problemin për të cilin ankohen qytetarët. Ekspertët rekomandojnë marrjen e masave për menaxhimin e mbetjeve dhe ndërtimin e një deponie rajonale, i cili do të reduktojë ndjeshëm ndotjen si të mjedisit ashtu edhe të ajrit të ambientit.

Ku ka tym, ka zjarr dhe nga tymi vjen rreziku i ndotjes së ajrit. Kështu e interpretojmë disi një urtësi popullore në kontekstin e epokës së re kur përballemi me rrezikun e ndotjes së mjedisit tonë.

Ekziston një besim se në zonat pyjore dhe malore, ajri është i pastër dhe i favorshëm për mushkëritë. Por bie në sy të dhënat se në rrëzë të malit më të madh në Maqedoni (Mali Sharr), në territorin e komunës së Tearcës, nuk ka ajër të shëndetshëm për të marrë frymë. Pesëmbëdhjetë kilometra nga Tetova, në veri, drejt kufirit me Kosovën, një problem po zien në fshatin Gllogjë. Një deponi e egër që shpesh merr flakë vetvetiu. Është një nga të dymbëdhjetët që sipas të dhënave të komunës së Tearcës janë të regjistruar në territorin e tyre.

Pranë saj kalon rruga lokale Gllogjë-Dobroshtë, përgjatë së cilës derdhen edhe mbeturina, si dhe mbetjet hidhen edhe në parcela private. Ky imazh është i zakonshëm në të gjithë rajonin e Pollogut. Për këto arsye, shteti po bën përpjekje për të rregulluar deponimin e mbeturinave në këtë rajon.

Simboli i dikurshëm i jetës sportive është kthyer në një vend mbeturinash

Për problemet kemi biseduar me disa banorë të fshatit Gllogjë. Pothuajse të gjithë vunë në dukje të njëjtin problem dhe u ankuan për hedhjen e paligjshme. Paradoksalisht, ky vend ka qenë dikur një fushë sporti. Dikur krenari, tani turp i madh, thonë ata.

– Ajo zonë që është në dalje të fshatit ka qenë qendër sportive që nga viti 1979. Aty ka luajtur edhe klubi i futbollit Sharri. Ky ishte një simbol i sportit për të gjithë rajonin, të gjitha fshatrat nga Jazhinca në Neproshten. Glogja ishte një bërthamë rreth së cilës mblidheshin tifozët e futbollit. Epo, tani deponia e krijuar pa kontroll, ia ka zbehur bukurinë kësaj zone, thotë Burhan Amiti, banor i Gllogjit.

Fqinji i tij Besnik Bexheti konfirmon se deponia e egër është një kërcënim për shëndetin e njerëzve dhe beson se nevojiten masa urgjente për largimin e mbeturinave në atë vend.

– Deponia është shumë afër shtëpive. As dritaret nuk i hapim dot se ka erë shumë të keqe. Është më e vështirë kur moti është i nxehtë.

Edhe Ermir Bajrami pajtohet se te ish-stadiumi nuk duhet të ketë deponi të egër dhe shton se në këtë vend, përveç banorëve të Gllogjit, plehra hedhin edhe nga vende të tjera.

– Kjo duhet të hiqet dhe bashkia të marrë iniciativën dhe pastaj të rrisë masat që të mos ndodhë më, mendoj se është turp për të gjithë komunën.

Kryetari Nuhi Neziri është i vetëdijshëm për problemin dhe po mundohet të gjejë zgjidhje, por siç thotë ai kërkon para që pushteti lokal nuk mund t’i sigurojë. Herën e fundit që po digjej kjo deponi, ata kërkuan ndihmë nga qeveria e RMV. Ata kanë marrë përgjigje se për këtë do të duhet të presin ribalancimin e buxhetit të shtetit dhe sanimin e pasojave.

– Kemi disa vende që janë të destinuara për depozitimin e mbetjeve inerte, por fatkeqësisht qytetarët tanë i përdorin për të hedhur edhe mbetje të tjera, edhe pse operatori i grumbullon. Nuk është vetëm ajo deponi, por është një nga më të mëdhatë dhe janë rreth 11 apo 12 të tilla në tërë komunën, thotë Nuhi Neziri, kryetar i komunës së Tearcës. Sa i përket djegies së mbeturinave, ai thotë se është punë e qytetarëve të papërgjegjshëm dhe të pakujdesshëm.

Nga deponia në Gllogjë lëshohen gazra kancerogjene në ajër

Sa është e rrezikshme për shëndetin e njerëzve deponia ilegale në fshatin Gllogjë dhe a ndikon negativisht në mjedis? Përgjigje për këtë pyetje dhe disa të tjera morëm nga profesori Asan Idrizi nga Universiteti Shtetëror i Tetovës USHT. Punimi i tij i fundit shkencor ofron të dhëna më të sakta për situatën, si në rajonin e Pollogut ashtu edhe në Glogjë. Profesor Idrizi konfirmon se mbeturinat komunale dhe mbeturinat e plastikës dhe tekstilit janë hedhur në deponinë ilegale në dhjetë vitet e fundit. Ai e di që shpesh ndodh zjarr në këtë vend. Ai gjithashtu tregon për dëmin nga substancat e lëshuara në ajër nga djegia e mbetjeve.

– Në vende të tilla, përveç mbetjeve komunale, hidhen në mënyrë të pakontrolluar edhe mbeturinat mjekësore dhe ambalazhet e tjera plastike.  Vendet e grumbullimit ndizen në shumicën e rasteve dhe sigurisht ka një ndikim të rëndësishëm në ndotjen e mjedisit. Djegia e këtyre materialeve plastike dhe mbetjeve të tjera të rrezikshme rezulton me çlirimin e gazrave kancerogjene dhe dioksinave të ndryshme që më pas përhapen në atmosferë, thotë Idrizi.

Sipas raporteve të OBSH-së, substanca të tilla mbeten në atmosferë për një kohë të gjatë, nga 10 deri në 12 vjet. Prandaj, thotë profesor Idrizi, nuk është rastësi që në Tetovë dhe rrethinë vdekshmëria nga kanceri është deri në 38%.

Ai vlerëson se kjo situatë është pasojë e mungesës së menaxhimit të plotë dhe të organizuar të mbeturinave, sidomos në vendbanimet rurale.

Punonjësit shëndetësorë tregojnë për një tjetër rrezik. Në vitet e kaluara në rajonin e Pollogut është tejkaluar vlera kufitare e lejuar e grimcave PM10. Në të gjitha 12 raportet mujore të Sistemit Shtetëror të monitorimit automatik të cilësisë së ajrit të ambientit për Tetovën u regjistrua se përqendrimi i tyre ishte mbi 50 mikrogramë. Është larg standardeve botërore shëndetësore ku parashikohet që të mos ketë më shumë se 35 ditë me ajër të ndotur.

Specialisti i higjienës dhe ekologjisë shëndetësore në Qendrën për Shëndet Publik Tetovë Dr. Ratko Davidovski thekson:

– Nuk ka asnjë përqendrim minimal të PM10 që është i dobishëm për shëndetin. Edhe përqendrimet më të vogla janë të dëmshme për trupin e njeriut. Tani duhet të luftojmë që të kemi ajër edhe më të pastër, si në vendet e Bashkimit Evropian ku kufiri i grimcave të dëmshme PM10 është 25 në vend të 50 si në vendin tonë, tha dr Davidovski.

Riciklimi i mbeturinave dhe ngritja e vetëdijes janë zgjidhja

Në raportet e Bashkimit Evropian, Maqedonisë vazhdimisht i kërkohet të marrë masa për menaxhimin e mbeturinave në nivel rajonal, si dhe të marrë masa në nivel rajonal dhe kombëtar për mbrojtjen e ajrit. Në strategjinë kombëtare të menaxhimit të mbetjeve, parashikohet një deponi moderne sanitare rajonale e cila duhet të ndërtohet në rajonin e Pollogut, dhe ku do të depozitohen të gjitha mbetjet.

Burhan Amiti, si banor i Gllogjit, konsideron se për tejkalimin e situatës, institucionet kompetente duhet të jenë më këmbëngulëse në zbatimin e masave mbrojtëse dhe të jenë më të rreptë ndaj qytetarëve të papërgjegjshëm dhe ndotësve të tjerë.

– Fajin e ka komuna dhe inspektorati, të cilët duhet të merren me këtë dhe të dalin në terren. Pati edhe premtime për pastrimin dhe instalimin e kamerave. Deri tani asgjë. Ne si banorë kërkojmë ndërhyrjen e menjëhershme të komunës.

Përveç banorëve që duhet të jenë të parët në menaxhimin e mbeturinave, sipas profesor Idrizit, pjesëmarrje më aktive në proces duhet të kenë edhe kompanitë që grumbullojnë dhe transportojnë mbetjet.

– Është e rëndësishme të dihet se mbeturinat, veçanërisht ato komunale, nuk guxojnë të digjen. Përbërja e tij përfshin mbetje spitalore, goma, plastikë, prandaj hapi më i rëndësishëm është përfshirja e të gjithëve në procesin e menaxhimit të plehrave, bartja dhe transportimi i tyre jashtë zonave të banuara dhe jo depozitimi i tyre pranë zonave rurale.Kushtet janë përmirësuar vitet e fundit, por kjo nuk mjafton.

Analizat tregojnë se ka progres dhe ne duhet të këmbëngulim në këtë drejtim.

Doktor Davidovski konsideron se zvogëlimi i numrit të ditëve vjen për shkak të përpjekjeve shumëvjeçare dhe masave të marra për cilësi më të mirë të ajrit.

– Ende në muajt e dimrit ekziston ndotje më e lartë e ajrit. Kjo për shkak se ngrohja me dru është ende më e përhapur nëpër familje. Mirëpo, në vitet e kaluara janë marrë më shumë masa dhe veprime, kështu që shumë njerëz kanë filluar të përdorin kondicionerë apo peleti.  Jemi duke u përmirësuar, por shoqëria nuk duhet të ndalet, por të vazhdojë të luftojë për ajër edhe më cilësor, konsideron Davidovski.

Pergatitur nga: Bashkim Sulejmani, Senat Zylbehari dhe Zoran G. Maxhoski

Fotografitë: Bashkim Sulejmani dhe Senat Zylbehari

Kjo storje tematike është përgatitur nga Shoqata e Gazetarëve të Maqedonisë, dhe në kuadër të projektit “Trajtimi i ndotjes së ajrit” i implementuar nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP) në partneritet me Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor dhe komunat e Kavadarit, Kumanovës, Gostivarit, Strugës dhe Strumicës. Ky projekt është pjesë e Kornizës së Programit të UNDP-së, financuar nga Suedia. Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorëve dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e UNDP-së, Suedisë si donatore dhe partnerëve të tjerë në projekt.